Het jaareinde nadert weer met rasse schreden en dan is december toch in mijn gevoel steeds meer een collectieve uithuil- en bijpraatmaand aan het worden. Je kunt er niet omheen, trendwatchers voorspellen allemaal kleuren, geuren, stoffen en open deuren, tv journaals herhalen wat de jaar hoogte- en dieptepunten zijn gebleken. We laven ons aan nostalgie en herkenning. Een soort teruginvesteren noem ik dat. Soms, heel soms is er dan weer een creatief lichtpuntje.
Afgelopen week trof mij het programma over de doden van het jaar 2010, van beroemd en heel bekend, tot en met lokaal bekend en geroemd. Heeft u het programma ook gezien? Het is een soort mix van ‘de beste 25. … vult u maar in’, via een item uit het journaal, tot een item uit de top2000 à gogo. Met interesse bekeken door ongetwijfeld vele Nederlanders, maar voor mij toch net de plank misslaand. Het is te gemaakt, te vluchtig, te veel amusement, maar het appelleert wel weer aan het voyeurisme waar wij Nederlanders alles voor over hebben. Alles voor de kijkcijfers?
Nee, het moment van 2010 voor mij was toch het verhaal van de mijnwerkers in Chili. Wat leek te beginnen als een afschuwelijk ongeluk ontwikkelde zich in een paar weken tot een waar epos waar alle ingrediënten van moed, ellende, liefde, trots, vrijheid, verbondenheid, haat en nijd en leiderschap en passie bij elkaar kwamen. Waarom was dat nu zo’n spannend verhaal? Welnu, juist omdat het verhaal tot het eind toe onvoorspelbaar bleef. Ja natuurlijk, de helden konden sterven of overleven, maar het verloop van de redding vanuit het perspectief van de redders bovengronds en de geredden ondergronds maakte het zo spannend. En dat op duizenden kilometers afstand.
2011 Wordt een jaar van ondergrondse onthullingen is mijn voorspelling. Onder de oppervlakte broeit het, splijt het, scheurt het, verwart en verhardt het. Wat? Het! Het ongrijpbare, ontastbare, onduidbare verschijnsel dat zich ineens manifesteert als een flashmob. Wikileaks is de uitingsvorm, de zedenzaak Amsterdam is zo’n uitingsvorm, het misbruik in de RK kerk is zo’n uitingsvorm, diverse wereldcrises zijn zo’n uitingsvorm. Dankzij de sociale media zijn we er snel getuige van en vormen we ons er een mening over.
Trouw plaatste de resultaten van een Motivaction onderzoek vlak voor de Kerst, bedoeld of onbedoeld als een moment van reflectie. Ik ben geen socioloog maar ben huiverig om deze resultaten te gebruiken in mijn werk c.q. adviezen. Een jaar geleden onderzocht men de jeugd in relatie tot agressiviteit en hardheid. Ander onderzoek andere beelden andere beeldvorming. Het SCP en CPB doen hetzelfde. Het zijn metingen aan de oppervlakte. Waarlijke diepte resulterend in nieuw inzicht vereist antropologische diepgang. Word deel van de subpopulatie, ga undercover, ga de mijn in en rapporteer van binnenuit. Liefst realtime. Onderzoek anno 2011 vergt crealisme en crealyse. Faites vos jeux.
