Waar was u op 2 november 1994? Hoogstwaarschijnlijk weet u dat niet meer en het is ook zo maar een willekeurige datum. Althans voor ‘de wereld’. Ik weet het nog heel goed want op die dag ontmoette ik een bijzondere man ‘Arnold Cornelis’ die als spreker optrad op het jaarlijkse congres van de marktonderzoekers. Dat jaar in Eindhoven in het Evoluon. Zijn boek ‘De logica van het gevoel’ kreeg ik van hem, gesigneerd met de woorden ‘om dat wederzijdse communicatie van begrippen en argumentatie te voorzien’.
Die ‘wederzijdse argumentatie’ sloeg op de duopresentatie die ik samen met Willem Lageweg (tegenwoordig directeur MVO Nederland) gaf over de positioneringskeuze van de Rabobank. De bank zat in een overgangsfase naar een nieuw merkenbeleid, een nieuwe huisstijl en een nieuwe doelbestemming. Waarom herinnert iets in mij zich telkens dat boek ‘De logica van het gevoel’ als ik ‘toevallig’ informatie combineer die tot verrassende inzichten leidt.
Vandaag las ik dat ‘de dader’ van Koninginnedag een aantal jaren vlak bij ‘de Naald’ heeft gewoond, dat gebied dus goed kende vanwege zijn dagelijkse ommetje. Hij joints rookte tijdens de wandeling naar de Naald. Hij was dus bekend in het gebied. Was die Naald zijn bedevaartsoord? Was hij ontdaan door het feit dat hij zijn ‘ommetje’ niet kon maken omdat er afzettingen waren? Ging hij op dat moment door het lint? Is redelijkerwijs aan te nemen dat hij een zinnig antwoord op de vraag ‘waarom’ kon geven, terwijl hij al half bewusteloos of in elk geval met een fikse klap tegen het hoofd achterover in de zitting lag? We zullen het nooit weten, maar mijn gevoel zegt me dat er niet één waarheid te vinden is maar vele werkelijkheden zullen blijven bestaan.
In zijn boek heeft Cornelis het over angst, boosheid en verdriet als basisemoties voor goed of fout handelen. En juist over die basisemoties ging ook het onderzoek naar de positionering van Rabobank. In de duopresentatie met Willem Lageweg haalde ik de vrij boute vergelijking aan met de ‘depressieve’ organisatie. Een term die door Kets de Vries was gelanceerd. Op zoek naar de eigen identiteit zocht Rabobank naar handvatten om een nieuw elan te ontwikkelen. Zekerheid en geborgenheid, harmonie en balans, waren begrippen waar Rabobank mee werd geassocieerd. In de toenmalige context waren dat begrippen die we als soft en ‘niet echt uitdagend’ kwalificeerden. 15 Jaar later kunnen we constateren dat Rabobank een der parels van de Nederlandse financiële wereld is en zich met dit soort kernwaarden geweldig profileert.
Onze presentatie trok de aandacht van Cornelis omdat hij met zijn begrip communicatieve zelfsturing juist de kern van kiezen en positioneren had geraakt. En dat sprak ons ook aan, met als gevolg een boek voor ons beiden (ik kreeg ‘m als geschenk van Willem). Ik blader verder door het fascinerende boek. Toevallig stuit mijn blik op pagina 253 waar de tragedie van Ajax, de mythische held van de Trojaanse oorlog, wordt beschreven. Zijn waanzin uitbarsting, als gevolg van het missen van het aanvoerderschap van het leger (die ging naar Odysseus), doet ons huiveren in de context van vandaag. Hij beneemt zich van het leven. Gelukkig dat ik bij het Amsterdamse Ajax mijn eigen werkelijkheid kan ervaren. Met of zonder trainer.
